Weblog van psycholoog Marcelino Lopez

Er wordt weleens gezegd: wijsheid wordt je niet zomaar gegeven. Alleen jaren maken of een hoog IQ hebben is ook geen garantie. Wijsheid heeft net zoveel met eerlijkheid te maken als levenservaring en intelligentie. Je hebt ze alledrie nodig om harmonieus te leven, een goede band met anderen te onderhouden en te doen wat moreel goed is.

Als je eerlijk bent tegenover je jezelf en anderen dan leer je het meest. Eerlijkheid is als een heldere, goed gepoetste spiegel. Je ziet daarin het scherpst. Het is de menselijke geest eigen om zichzelf voor de gek te houden en recht te praten wat krom is. We doen het meestal om ons zelfbeeld of ons geloof intact te houden. Als iemand terecht een kritische noot over jou (of wat je gelooft) zingt kan het een automatisch reactie zijn om die kritiek direct naast je neer te leggen of te rechtvaardigen. Je ego blijft intact, maar je leert er niks van.

Hoe word je wel wijzer?

1. Als je iets niet weet, geef het toe
Wijsheid begint paradoxaal genoeg als je eerlijk kunt toegeven hoe weinig je eigenlijk weet. Dat is lastig genoeg, want we zien onszelf graag als kenners. Maak onderscheid tussen wat je wilt dat waar is, en wat je daadwerkelijk kunt weten. Je kunt bijvoorbeeld graag willen dat er leven na de dood is, of dat je in de gaten wordt gehouden door een liefhebbende Goddelijke intelligentie, maar dat verlangen alleen maakt het nog niet waar. En er is ook meer nodig dan mooie praatjes van anderen of enkele toevallige aanwijzingen in je eigen leven. Sommige zaken zijn vooralsnog een vraagteken, in dat geval is het prima je conclusies uit te stellen of in ieder geval toegeven dat ze een voorlopig karakter dragen. ‘Ik denk dat ik oma in de hemel tegenkom, maar ik weet het niet zeker.’

2. Als je een vooroordeel of intuïtie uitspreekt, zegt dat dan
Gebruik taal eerlijk en zorgvuldig. Eerlijk taalgebruik filtert allereerst jouw communicatie met anderen en zorgt dat je daarom meer over jezelf en de wereld leert. Door stellig te communiceren kun je onterecht denken dat jouw mening waarheid is. ‘Ik vind Nederlanders gierig’ is veel eerlijker dan zeggen: ‘Nederlanders zijn gierig.’ Nog zorgvuldiger zou zijn: ‘ Mijn gebrekkige ervaring met de Nederlanders die ik ben tegenkomen zegt me dat ze meer op hun centjes letten dan andere wereldburgers.’ Toegegeven, dat laatste klinkt zwaar overdreven, maar zelfkennis en eerlijk taalgebruik gaan hand in hand. Ook zorgt het voor fijnere relaties en een beter liefdesleven.

3. Leer hoe wetenschap en statistiek werken
De meeste kennis verkrijgen we via derden. Hierom is het belangrijk goed onderscheid te maken tussen betrouwbare en onbetrouwbare kennis en bronnen. Wetenschappelijke kennis is de meeste objectieve kennis die we hebben. Goede wetenschap maakt onderscheid tussen wat we willen dat waar is, en wat de werkelijkheid ons vertelt. Ze gaat niet uit van vooraf bepaald geloof, en leert van haar fouten.

4. Gebruik je intuïtie voor complexe gevoelsbeslissingen
Wetenschap zegt natuurlijk niet altijd wat individueel voor jou goed is. Intuitie is belangrijk voor complexe beslissingen waar gevoel belangrijk is: de keuze van je huis bijvoorbeeld, je partner of een nieuwe baan. Uit onderzoek blijkt dat gelukkige mensen niet bang zijn hun intuïtie te vertrouwen. Dat is niet om ze naïef zijn. Gevoelsmatige beslissingen over complexe zaken blijken achteraf namelijk vaak beter dan rationeel besloten beslissingen. Intuïtie is het resultaat van subtiele aanwijzingen die je onbewuste over iets of iemand bij elkaar heeft gesprokkeld.

5. Durf fouten te maken en die toe te geven
Om beter te worden in intuïtie, moet je niet al te bang zijn fouten te maken. Daarvan leer je het meest. Mensen die vaker actie ondernemen en beslissingen durven te nemen (die niet levensbedreigend zijn) leren meer dan hen die vooral nadenken en piekeren. Veel wijsheid is vaak het gevolg van veel domme beslissingen. En jezelf en anderen toegeven dat je iets niet weet of fouten hebt gemaakt is de hoofdroute naar goede feedback van je omgeving. Als je het op die manier ziet, kan zelfs kritiek leuk worden.

6. Krijg oog voor de andere kant van de zaak
Sommige mensen gebruiken al hun intelligentie om henzelf en anderen te overtuigen van wat zij geloven. Vooral in deze tijd is het verrassend makkelijk in je eigen bubbel te zitten en ‘bewijzen’ te vinden voor wat je toch al gelooft. Via internet kom je al snel op de pagina’s die jouw geloofstelsels bevestigen (confirmatiebias). Het vergt eerlijkheid en moeite om je ook in de andere kant van het verhaal te verdiepen, en je eigen oordelen te zien voor wat ze zijn: oordelen.

Hecht meer aan eerlijkheid, minder aan status of materiële rijkdom
Het is een gemakkelijke formule: hoe meer je hecht aan persoonlijk gewin – of het nou status, geld of macht is – hoe lastiger het is om eerlijk tegenover jezelf en anderen te zijn. Hoe meer je te verliezen hebt, hoe meer je strategisch en diplomatiek moet handelen en naar leugentjes om bestwil moet grijpen. De prijs die je daarvoor betaalt is bijvoorbeeld kramp, spanning, slechte nachtrust en mindere relaties met de mensen om je heen.

Mooie, visuele illusies gemaakt met een lamp en rommel.

Zie en lees hier meer.

Vijf wetenschappelijk verantwoorde manieren om jouw brein slimmer en efficiënter maken aldus Wired.

1. Kauwgom kauwen: Dit is wetenschappelijk bewezen mensen, en daarnaast ook nog eens goed voor je gebit als je xilitol-kauwgum neemt! Kauwen van kauwgom activeert blijkbaar je hersenen op een positieve manier. Makkelijker kan niet.

2. Mediteer: Mensen die mediteren verhogen hun aandachtspanne en kunnen beter en rustiger nadenken. Zij zijn er (in vergelijkend onderzoek) beter aan toe dan mensen die gewoon iets ontspannends doen.

3. Maak loze tekeningetjes als je het leren bent: Je zou denken dat mensen die tijdens het volgen van een college een beetje gedachteloos in hun schrift krabbelen ook minder bij de les zijn. Da’s misschien waar, en toch onthouden mensen bijna een derde meer van de aangeboden informatie.

4. Maak dingen af. Het geeft je hersenen rust en focus om dingen af te ronden. Je hersenen verspillen onbewust energie en ruimte aan onafgemaakte business.

5. Drink Red Bull. Neem zo’n vies energiedrankje als je direct je cognitieve vaardigheden iets wilt verhogen, neem het niet als je je gezondheid belangrijk vindt.

Staar een tijdje naar het midden van dit plaatje…

… en wat blijft er over?

Bedankt Richard Wiseman

Maik vraagt zich af: ‘Ik werk bij een bureau dat enquêtes houdt om de kwaliteit en populariteit van bepaalde producten te bepalen. Ik had laatst een discussie met mijn vrouw over een bepaalde magnetron die zij wilde hebben: zij vertrouwt meer op de mooie praatjes van de buurman daarover dan mijn onafhankelijke onderzoek waaruit blijkt dat dat product onder de maat presteert. Ik snap dat niet, jij?’

Ik heb daar ooit iets over geschreven in een artikel over blinde vlekken. Ik zal het hieronder herhalen. Het komt erop neer dat persoonlijke verhalen gevoel oproepen en de meeste statistieken niet. De vreugde van je buurman over z’n magnetron kun je direct voelen, een slecht rapportcijfer uit een statistiek over diezelfde magnetron niet.

Mensen zijn van oudsher verhalenvertellers. Om onze kennis en historie over te dragen vertelden onze voorouders persoonlijke verhalen. In evolutionaire termen is het pas kort geleden dat we onze kennis over de wereld officieel onderzochten, opsloegen, organiseerden en bijhielden. Waar we vroeger afhankelijk waren van persoonlijke anekdotes, over goed en slecht, nuttig en onnuttig, hebben we nu de beschikking over betrouwbare wetenschappelijke kennis en betrouwbare statistieken. Het gemiddelde cijfer dat een grote groep mensen toekent aan een bepaald product zegt meer dan het ene cijfer van een individu. Misschien heeft die ene persoon net toevallig geluk, of pech met zijn product.

Stel dat je bijvoorbeeld een fiets wilt kopen en een vriend waarschuwt: ‘Niet kopen, ik heb alleen maar ellende gehad met dat ding.’ En stel dat de consumentengids naar aanleiding van een statistisch onderzoek meldt dat de fiets erg betrouwbaar is en dat er weinig klachten zijn. Als je bent zoals de meeste mensen zul je toch je vriend vertrouwen en de fiets niet kopen. Terwijl je vriend maar één fiets heeft geprobeerd en de consumentenbond gegevens heeft verzameld over misschien wel honderd fietsen.

Een groot voordeel van wetenschap en statistisch onderzoek is dat zij intuïtieve ‘waarheden’ kan ontkrachten als ze niet kloppen. Desalniettemin hebben we de neiging om een willekeurige, maar overtuigende ooggetuigenis meer serieus te nemen. Als jij vliegangst hebt en naar documentaires over vliegtuigrampen kijkt, zul je niet snel geloven dat vliegen een van de meest veilige manieren van transport is. Statistieken roepen weinig gevoel op, persoonlijke verhalen wel.

‘Wist je dat black-outs vaak ontstaan als je een andere kamer betreedt? Dit schijnt een universeel verschijnsel te zijn en Gabriel Radvansky, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Notre Dame in Indiana, heeft ontdekt waarom dat zo is.’ Wil je ook weten waarom dat zo is? Lees het hier.

Gek zijn is zo gek nog niet
Het is altijd bijzonder wanneer iemand in rake en oprechte woorden een moeilijke, eenzame situatie kan beschrijven. Een situatie zoals het leven met een psychische stoornis. De voorganger dient als voorbeeld voor mensen die met hetzelfde probleem kampen. Hij wijst een weg uit de misére. Daarnaast leert hij de leek hoe het is om in zo’n situatie te leven. Niet onbelangrijk, want zonder uitzondering heeft de leek familieleden, vrienden en kennissen in die situatie. De waarheid is namelijk dat ongeveer een op de vijf mensen last heeft van een mentale stoornis, en daardoor ook nog eens depressief wordt.

Als het gaat om mentale stoornissen is dat een verborgen leed dat onnodig mensen breekt en zelfs doodt. Niemand wil ermee te koop lopen, maar door de ‘waanzin’ verborgen te houden doorbreekt dat het onbegrip (en de isolatie) geenszins. Er komt vaak alleen maar meer druk op de ketel.

Gelukkig zijn er altijd dappere mensen die in de gelegenheid zijn de vicieuze cirkel te doorbreken. Mensen die het kunnen verwoorden. Zie hieronder de publieke coming out van een intelligente, goed functionerende jongen met anorexia. Een van de meest voorkomende mentale stoornissen. Hij is door een hel gegaan totdat hij op een gegeven moment gewoon eerlijk aan zichzelf en de wereld toegaf: ‘Ik ben gewoon gek.’ Hij pleit ervoor dat mensen er eerlijk voor uit komen als ze dat ook zijn. De hele ‘ik ben echt niet gek’-cultuur maakt, volgens hem, veel te veel mensen doodongelukkig. In veel gevallen onnodig.

Aan het woord is JT Eberhard:

P.s. 1. Er zullen vast mensen die tegen JT’s gebruik van het woord gek zijn ‘omdat het zo’n stempel drukt’. Hij doet het juist bewust om die connotatie te verzwakken. Veel mensen vinden ook het woord ‘stoornis’ beperkend. Je zadelt iemand op met een levenslange ziekte. Het gevaar bestaat dat dit label werkt als een self-fulfilling prophecy waardoor iemand zich naar zijn diagnose gaat gedragen. Ik snap dit bezwaar, het is reëel, maar de andere kant is er ook: veel mensen overschatten hun invloed op bepaalde hersenprocessen en worden depressief omdat ze maar niet ‘normaal’ worden. Helaas kun je door positief denken en anders denken niet alle onbalans in je hersenen recht denken. Er zitten grenzen aan anders leren denken.

P.s. 2. Er is aan de meeste psychische stoornissen heel goed iets te doen, maar onze schaamte- en ontkennings-cultuur op dit gebied maakt het lastig. In het beste geval gaat het om een mentale stoornis die weinig last veroorzaakt, in het slechtste geval maakt het dat iemand zelfmoord als de enige uitweg ziet. Ook de voor de hand liggende weerstand tegen medicijnen is iets wat JT probeert te doorbreken. Bijna niemand wil onnodig medicijnen slikken, maar in sommige gevallen is het een stuk beter dan het eindeloze gevecht tegen een probleem dat zich niet weg laat denken of praten.

In de categorie ‘illusies’: creatief geschminkt.

Bedankt voor de link mam!

Instinctief voelen we dat een samenleving waar de kloof tussen rijk en arm groot is niet op het juiste spoor zit. Richard Wilkinson heeft de rauwe data verzamelt om te zien hoe de grootte van deze kloof zich in een samenleving uitspeelt. Hij heeft verschillende samenlevingen met elkaar vergeleken en naar het effect daarvan gekeken op gezondheid, tevredenheid, levensduur en een algemeen gevoel van vertrouwen. De conclusie is ondubbelzinnig: hoe groter de inkomensverschillen, hoe zieker de maatschappij.

Deze fantastische visuele illusies van stoepkrijt-kunstenaars Julian Beever en Kurt Wenner wil ik jullie niet onthouden.

Hier meer.