Weblog van psycholoog Marcelino Lopez

Je kunt mij tegenwoordig ook via mijn andere blog ‘followen’ op Twitter en ‘liken’ op Facebook. Zou ik leuk vinden!

Om ons brein beter te begrijpen is het nuttig te leren van mensen die door een ziekte, ongeluk of genetische afwijking bepaalde mentale handicaps of superieure hersencapaciteiten hebben. Behandelende neuropsychiaters zoals Oliver Sacks en Todd Feinberg hebben boeken vol geschreven met vreemde beschrijvingen van echte patiënten. Het bekendste boek is Sacks besteller’ De man die zijn vrouw voor een hoed hield.’

Kleine schade aan het brein en haar verbindingen kan de meest vreemde fenomenen opleveren. Mensen die voorheen geestelijk volledig normaal functioneerden kunnen zich ineens bedreigd voelen door hun spiegelbeeld, denken dat hun dochter een dubbelgangster is of, worden aangevallen door een van hun handen, of vragen zich continu af van wie hun rechterbeen eigenlijk is. Ons zelfbewustzijn dat wij zo voor lief nemen is erg taai, maar lang niet zo vanzelfsprekend als het lijkt.

Ga verder naar het dossier

Zien we kleuren allemaal hetzelfde of kunnen verschillende woorden maken dat we kleuren verschillend ervaren? Onderzoek duidt op het laatste. In het Nederlands benoemen we dertien kleuren (inclusief zwart en wit), de Afrikaanse Himba-stam in Noord-Namibïe heeft ongeveer de helft daarvan. Zij rangschikken kleuren heel anders dan wij: van donkere tinten naar lichte tinten. Zij geven bijvoorbeeld bepaalde gradaties van blauw, groen, rood en en paars dezelfde naam. Maar dat betekent toch niet dat onze kleurcategorieën hen niet opvallen?

Check het filmpje en wees verbaasd.

Sommige mensen houden van dode wezens. Deze man heeft zich erin gespecialiseerd en verdient er zijn geld mee. Ben ik nou gek of heeft deze man een koekje van eigen deeg gehad?

Psychologisch woordenboek: het Savantsyndroom
Soms lijkt een mentale achterstand op een bepaald gebied een groot talent op een ander gebied te geven. Autisme en bepaalde vormen van mentale retardatie gaan soms samen met een bijzonder geheugen voor specifieke details of abstracte getallen. Wanneer dit talent bovennatuurlijk lijkt – zoals het leren van de IJslandse taal binnen een week of het lezen van een boek in een uur en 98 % letterlijk kunnen onthouden – dan spreken we van het Savantsyndroom.

Er wordt geschat dat ongeveer 30 – 50 % van de autisten savant-achtige skills heeft. Wat maakt dat vooral autisme en het Savantsyndroom zo vaak samengaan? De criteria voor autisme geven meer inzicht: gebrekkige communicatieve vaardigheden en weinig inlevingsvermogen, een hyperfocus voor detail en obsessief, repetitief gedrag. Volgens onderzoekers maken die drie eigenschappen dat een autistisch brein zich vastbijt in een bepaald interessegebied en daar in leert uitblinken. De hersenen van idiots savants (geleerde dwazen) blijken in staat tot ogenschijnlijk onmenselijke berekeningen die voor de gemiddelde mens alleen met een hulpmiddel mogelijk zijn, met een camera, rekenmachine of computer bijvoorbeeld. Zo wordt Stephen Wiltshire weleens ‘de menselijke camera’ genoemd. Slechts na een helikoptervluchtje van 45 minuten tekent hij met bijna feitelijke accuratesse Rome na. Ik zou niet eens mijn Ikea-wasmand kunnen namaken.

Hier zie je Stephen aan het werk:

Het is een k%tsituatie. Jij wilt niets anders dan samenzijn met de persoon die jou afgewezen heeft. Je weet best dat het een oefening in zinloosheid is, maar je kunt het niet laten: je moet je laten horen om die ondraaglijke spanning te verlagen. Elk telefoontje, sms-je of mailtje maakt je minder gewild, maar je bent alle normale fatsoensgrenzen en schaamte voorbij.

Wat kun je wel doen? Niet veel. Zelfs als het object van jouw verlangen lichte twijfels heeft, heb je maar weinig in de pap te brokkelen.

Onze hersenen werken als één geheel, maar verschillende gedragingen en functies vereisen vaak meer energie van een of meerdere specifieke hersengebiedjes. Bij het vertellen van een leugen bijvoorbeeld maken we vooral gebruik van het dorsale gedeelte van de prefrontale cortex: een gebied dat belangrijk is voor bepaalde cognitieve en emotionele taken zoals beslissingen maken, anticiperen en plannen. Hersenonderzoekers hebben ontdekt dat wanneer je de hersenactiviteit in dit gebied dempt middels een magneet (transcraniale magnetische stimulatie) mensen over het algemeen minder leugens uiten dan wanneer dit gebied wel op volle sterkte werkt. Stimulatie van andere gedeelten had geen invloed op het aantal leugens dat ze vertelden. Wil je eerlijker worden en heb je geen reuzenmagneet bij de hand? Een paar keer diep in het glaaske kijken werkt ook.

Maar dat komt omdat het alles vertroebelt.

Over andere homo’s gesproken: er bestaan nog steeds primitievelingen die denken dat homoseksualiteit een zelfgekozen levensstijl is waar de barmhartige Big Brother in the Sky je voor naar het eeuwige hellevuur stuurt. In Amerika bestaat er een groeiende beweging van gelovige therapeuten die claimt homoseksueel ‘georiënteerden’ succesvol te kunnen bekeren tot heterofilie. Hoe? Door de liefde voor het eigen geslacht te bestraffen (aversietherapie) en ‘de heteroseksueel’ in hun cliënten naar buiten te brengen En lukt dat? Nee, maar je kunt er onschuldige mensen wel depressief en suïcidaal mee maken.

Hieronder een ‘therapeut’ die hetero’s juist tot homo wil bekeren om ze te bevrijden van hun beperkte ‘monoseksualiteit’.

Wij zijn het resultaat van heel veel seks. Biljoenen jaren van succesvolle paringen waren nodig om jou voort te brengen. Al jouw voorouders overleefden en waren succesvol genoeg om minstens voor één nakomelingetje te zorgen, opdat jij dit hier nu moge lezen. Daar mag je best trots op zijn. Er was kracht, doorzettingsvermogen, aantrekkelijkheid en intelligentie voor nodig. En ook wat opportunisme en seksuele flexibiliteit natuurlijk. Onze meest directe voorouders, homo sapiens, deden het zo’n tientallen duizenden jaren geleden met andere aapmens-achtigen dan henzelf. De ‘moderne mens’ deed het volgens recent onderzoek met neanderthaler, homo erectus en homo habilis.

Klik hier voor volledig beeld van de verschillende mens-achtigen.