Weblog van psycholoog Marcelino Lopez

Sparren met ideeën en een potje discussiëren kan leuke, verrassende inzichten opleveren. Vooral als beide partijen eerlijke argumenten gebruiken en niet overhaast conclusies trekken. Veel mensen verwarren hun beleving of interpretatie van de werkelijkheid namelijk met de werkelijkheid zelf. Een logisch gevolg daarvan kan zijn om die werkelijkheidsbeleving op te dringen aan anderen. En dat schept soms problemen.

Als je niet goed kunt leven met het feit dat ook jouw gesprekspartner een eigen representatie van de werkelijkheid heeft en dingen op zijn of haar manier doet dan heb je een zwaar leven voor de boeg. Nergens zie je dat zo duidelijk als in relatietherapie. Vaak is het een van beiden die meent te weten wat goed voor de ander is: ‘Mijn vrouw zou meer moeten sporten, en minder tv-kijken. Ook het dagelijkse wijntje zou ze best kunnen laten staan. Ze geeft bovendien een slecht voorbeeld aan onze dochter van 17.’

De man verwart zijn subjectieve mening met een objectieve werkelijkheid. Hoewel zijn mening misschien aannemelijk klinkt en bovendien goed bedoeld is, is het niks meer dan een veronderstelling. Eentje die hun relatie geen goed doet.

Zou zijn vrouw meer moeten sporten? Zou zijn vrouw niet zelf weten wat goed voor haar is? Is de fietstocht naar haar werk, en haar werk als bloemist niet sportief genoeg? Is tv-kijken eigenlijk wel zo slecht? En een wijntje? En kan de dochter niet zelf bepalen wat goed voor haar is?

Over de antwoorden op al deze vragen kun je van mening twisten, maar geen enkele mening daarvan is de allerhoogste werkelijkheid. Veel relaties worden een ware hel door dit soort mening-versus-feit-misverstanden. Het wordt een welles-nietes-relatie. Als politiek en religie om de hoek komen kijken kan het zelfs gevaarlijk worden.

Daarom, gun de ander een eigen wereldbeeld, eigen ideeën, eigen ervaringen en leer eerlijk te discussiëren. Van een betweter is het heel moeilijk iets aan te nemen.

Dit artikel is onderdeel van deel 3 van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

‘Ik zie, ik zie wat jij niet ziet!’
Mensen hebben eigen gedachten, motieven en verlangens. En die zijn vaak anders dan de jouwe. Klinkt gek, maar ooit had je dit besef niet. Omdat gedachten onzichtbaar zijn, ging je er ongeveer tot je vierde, vijfde levensjaar vanuit dat de mensen in jouw omgeving vooral zien, voelen, denken en weten wat jijzelf ervaart. Pas daarna ontwikkelde je, wat psychologen noemen, een Theory of Mind en kreeg je oog voor het unieke perspectief van de ander. Een belangrijke voorbode voor het ontwikkelen van empathie voor andere wezens.

Door middel van zogenaamde spiegelneuronen worden gedragingen en emotionele uitingen die wij bij anderen menen te zien in onze eigen hersenen geactiveerd alsof het om onszelf gaat. Daarom heb jij de neiging ‘auw’ te roepen, als je iemand anders zijn hoofd ziet stoten.

Psycholoog Robert Seyfarth legt hieronder uit hoe ontwikkelingspsychologen tot de ontdekking kwamen dat het zien van andersmans perspectief niet aangeboren is, maar dat we het gaandeweg leren. En hier zie je een inzichtelijk testje met echte kinderen.

Rouw is een normale gezonde reactie waarin verlies wordt verwerkt en herinneringen aan de overledene een andere betekenis krijgen. De gevoelens hierbij zijn vaak onvoorspelbaar. Soms intens verdrietig, soms rationeel, dan weer schuldig. Ook gevoelens van in de steek gelaten zijn en boosheid komen vaak voor. Rouw betekent meestal een verdrietige en intense periode. Lichamelijke klachten zoals slaapproblemen, diarree, duizeligheid, en hyperventileren kunnen daarbij een rol spelen. Deze zijn meestal van tijdelijke aard.

Symptomen van gestagneerde rouw?
Soms verloopt de verwerking van een verlies te moeizaam. Het probleem daarbij kunnen pijnlijke herinneringen zijn. Deze moeilijke herinneringen blijven je overvallen, maar omdat je ze wilt onderdrukken worden ze niet goed verwerkt. Je bent onrustig en prikkelbaar en kunt je moeilijk concentreren. Er is nauwelijks plaats voor andere gedachten en activiteiten. Je hebt dan last van gestagneerde rouw of van onvolledige verwerking en komt niet meer los van het verlies.

Behandeling
De behandeling heeft dezelfde elementen waarbij een trauma wordt verwerkt. In een behandeling wordt bewust stilgestaan bij je verlies en de moeilijkste momenten daarin. Bijvoorbeeld door middel van schrijftherapie via internet. Je leert om vanuit verschillende invalshoeken te kijken naar wat er is gebeurd. Centraal staan de negatieve gevoelens en gedachten die een rol spelen in je verdriet en zul je nadenken over hoe je in de toekomst verder wilt gaan en welke betekenis het verlies zal krijgen in je leven. De psycholoog begeleidt je daarbij.

Lees hier meer over rouw en wat je eraan kunt doen.

De Amerikaanse psychologen Scott Lilienfield, Steven Jay Lynn, John Ruscio en Barry Beyerstein schreven een boek over de ‘De vijftig grootste misvattingen in de psychologie.’ Asha ten Broeke van Kennislink zette de tien meest frappante mythes op een rijtje.

Sommige mensen denken – vaak onterecht – dat ze weten wat de ander denkt of voelt. En die ‘kennis’ schuiven ze niet onder stoelen of banken. En zelfs al heb je het vaak bij het juiste eind en ben je gezegend met mensenkennis en intuïtie: het zorgt niet voor een goede sfeer door te doen alsof je beter weet wat je gesprekspartner voelt en denkt dan hem of haarzelf. Vooral als deze jouw telepathische krachten ontkracht doe je er goed aan hem of haar daarin serieus te nemen. Onderstaande uitwisseling laat duidelijk hoe het mis kan gaan.

Gedachten lezen zorgt voor een slechte sfeer
Hij: ‘Oh jee, je bent weer eens chagrijnig. Ik zie het aan je!’
Zij: ‘Valt wel mee. Gewoon een zware dag op het werk. Dat komt zo wel goed.’
Hij: ‘Ik ken je toch. Je hebt er de pest in. Wat is er toch?’
Zij: ‘Please, niet overdijven, het gaat wel, na een kopje koffie ben ik weer oké.
Hij: ‘Ik zie het toch aan je, je bent niet oké. Zeg gewoon wat er is.’
Zij: ‘Ook dat nog, als je zo doorgaat, ga ik gelijk wel naar bed. Wat een dag. Ik was blij dat ik naar huis kon, maar dat is nu weer voorbij…’
Hij: ‘Als dat niet chagrijnig is , dan weet ik het niet meer. Ga maar Jan, graag.’

Sfeerverhogender is het door je partner serieus te nemen:
Hij: ‘Oh jee, je ziet er niet vrolijk uit. Chagrijnig?
Zij: ‘Valt wel mee. Gewoon een slechte dag. Dat komt zo wel goed.’
Hij: ‘Oh vervelend, was het niet leuk op je werk dan?’
Zij: ‘ Ik wil er eigenlijk niet over praten schat, maar misschien als je een kopje koffie voor me maakt wel.’
Hij: ‘Mmm, koffie, coming up.’

Ga er niet vanuit dat je partner weet wat jij wilt of nodig hebt
In het verlengde van bovenstaande voorbeeld: vooral liefdespartners doen mopperend klusjes waarvan ze vinden dat hun partner die had kunnen doen. Zonder het hun partner te vragen doen ze het zelf omdat ‘vragen al bijna net zoveel moeite is als zelf doen.’ Of gevaarlijker: ‘Ik vraag het maar niet, want hij zou het gewoon uit zichzelf moeten doen.’ Als partners dit lang doen worden ze steeds bozer en teleurgestelder. Ze zullen het hun partner verwijten, maar eigenlijk hebben ze het aan zichzelf te danken. Misschien kan je partner inderdaad wat attenter worden, maar als jij niet vraagt of aangeeft wat je nodig hebt, dan geef je je partner geen eerlijke kans.

Dit artikel is onderdeel van deel 3 van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

Een bevriende journaliste is bezig met een artikel voor een vrouwenblad over mannelijke sletten (‘Echt 100 plus hé!’). Mannen die vrouwen verslijten en zich niet hechten. Ze kent er een aantal, iets te goed, en vraagt zich af: ‘Wat is de drijfveer en het succes van dit type foute man?’

Voor alle vrouwen die last hebben van het ik-val-op-foute-mannen-syndroom: hieronder het succes van de foute man verklaard. It’s you.

Mannen kunnen van nature seks iets makkelijker loskoppelen van een emotionele band dan vrouwen. Slettengedrag is voor hen daarom iets natuurlijker. Toch zijn de meeste mannen in de praktijk geen sletten. Ook niet vaker dan vrouwen. Waarom? Allereerst is het voor de gemiddelde man moeilijker om aan seks te komen dan de gemiddelde vrouw. Een leuke vrouw hoeft slechts op het juiste moment te glimlachen om iemand mee te krijgen. Iets wat zelfs voor de grootste hunk niet is weggelegd, tenzij hij popster is. Een man moet moeite doen, en de meeste mannen zijn er niet zo handig in. Het is vaak toch een geluk als ze weer eens ‘mogen’. Eerder uitzondering, dan regel. Ze zijn gewend dat ze moeten investeren in de band voordat ze roos mogen schieten. En investeren betekent vaak ook een persoonlijke band aangaan. De meeste vrouwen hebben een goede intuïtie, en weten het heus wanneer de man alleen op seks uit is. Ze zal – afhankelijk van hoe aantrekkelijk ze hem vindt en of ze in de stemming is – zelf bepalen of ze erop ingaat of niet.

Er zijn echter mannen die ondanks duidelijke ‘foute signalen’ keer op keer het voordeel van de twijfel krijgen. Mannen die als boter door de natuurlijke verdediging en foute-man-weerstand van een vrouw heen glippen. Deze mannen hebben vaak iets extra’s: charisma, charme, kennis van de vrouwelijke psyche en/of een indrukwekkend uiterlijk. Deze mannen zijn getraind of hebben het talent om weerstand te omzeilen en zonder al teveel persoonlijke investeringen te krijgen wat ze willen van een vrouw. Dat zorgt ervoor dat ze niet hoeven binden om aan hun gerief te komen. Lusten zonder al teveel lasten. Dat vergemakkelijkt een verslaving aan nieuwe vrouwen.

Het moet gezegd: deze mannelijke slet bestaat enkel en alleen omdat vrouwen hem regelmatig belonen. Het is niet eerlijk om dit soort mannen te vervloeken en de schuld alleen bij hen te leggen. Dames, jullie hebben het monster zelf gecreëerd. En zonder dit inzicht zijn jullie gedoemd de fout(e mannenmolen) te herhalen.

Het is daarom nuttig en eerlijk je ‘zwakte’ voor de ‘foute man’ erkennen, en als je er niet van gediend bent, in de toekomst met een grote boog om hem heen te lopen. Maar dat kan erg lastig zijn. De foute man staat vaak op het goede moment op de juiste plek, kent jouw zwakte, en geeft jou het gevoel dat het bij jou toch net even anders is dan bij al die andere vrouwen. Wat is zijn truc?

Dat is het eerste probleem: het is niet echt een truc. Op dat moment dat hij zijn zinnen op jou heeft gezet ben jij ook de enige die ertoe doet. Daarin is hij oprecht, en dat is aantrekkelijk en krachtig. Het gevoel dat jij de enige bent, is heerlijk. Ook als iemand dat in een kwartier bij jou oproept. Da’s misschien nog wel specialer.

Ook dat zul je moeten erkennen: je kunt er twintig jaar over doen om een band met iemand te voelen, maar ook vijf minuten. De foute man is als een vingervlugge gevoelsgoochelaar die de knoppen tot jouw diepere gevoel en verbeelding indrukt. Hij geeft je het gevoel dat hij je al kent. Zegt rake dingen, vaak op een speelse, ontwapenende manier, die bij jou direct een gemixt gevoel van verwondering en vertrouwdheid oproepen. Dat lijkt bijzonder, maar is het – helaas – niet. Zo weet hij heus dat jij – net als iedereen – van een bepaald soort aandacht houdt, dat jij – gegeven de juiste omstandigheden – graag geestelijk en lichamelijk begeerd wordt, dat je glimt als je een oprecht goedgeformuleerd compliment hoort en dat je je graag met iemand verbonden wilt voelen. Dat zijn de elementen die het leven memorabel maken.

De foute man is daarom niet iemand van de monoloog, eenzijdige complimenten, doorzichtige vleierij of flauwe humor. Hij laat een ‘echte’ dialoog ontstaan. Een dialoog die jouw verlangens en behoeften op een verbazingwekkend vanzelfsprekende manier naar de oppervlakte drijven en jou laten giechelen als een klein meisje. Zo kan het al snel over avontuur, passie, kinderdromen, seks en andere spannende fantasieën gaan. Zaken die je misschien niet eens – of juist niet – met je ex-vriend besprak.

Als zo’n man in je leven verschijnt – en die kans is niet gering aangezien deze mannen behoorlijk actief zijn – zul je al geneigd zijn hem een kans te geven. Je weet dat het te mooi lijkt om waar te zijn en dat allemaal iets te snel gaat, maar daar wil je op dat moment niet aan denken. Het moment is te spannend, te mooi, te alles verslindend. ‘We zien wel waar het schip strand,’ denk je.

En dit verklaart het succes en overleving van de mannelijke slet. Hij geeft je het gevoel dat hij een boot zou kunnen zijn die je niet wilt missen.

Na een paar keer alleen terug te hebben gezwommen, zul je de volgende keer waarschijnlijk gewoon aan land blijven. Met een meewarige blik zie je af en toe hoe andere vrouwen de mythe van de foute man in leve houden door in hetzelfde bootje te stappen. Jij weet hoe het afloopt.

Een goed alarmsysteem gaat af als er een indringer in de buurt is. Een hypergevoelig alarmsysteem gaat ook af als er geen gevaar dreigt, bijvoorbeeld wanneer de krantenjongen een pakketje door de brievenbus wurmt. Dat is lastig, maar nog steeds beter dan helemaal geen alarmsysteem. Angst werkt in het lichaam zoals een alarmsysteem in een huis. Het is voor een belangrijk deel gelokaliseerd in het hersengedeelte wat we de amygdala noemen. Die hebben we dan ook nodig. Zonder angst wordt overleven lastig.

Een 44-jarige Amerikaanse vrouw, bij wie de amygdala weggeteerd is door een hersenziekte, is er het levende voorbeeld van. Zij wordt nieuwsgierig wanneer wij de neiging krijgen hard weg te hollen. Bijvoorbeeld als een man met mes of een sissende slang haar bedreigt. Wonder boven wonder overleeft ze al jaren zonder alarmsysteem en een aantal wetenschappers maken daar dankbaar gebruik van. Lees hier meer over het verhaal van Elizabeth Phelps.

Meer lezen over angst en wat je kunt doen als je wel een overgevoelig alarmsysteem hebt? Kijk hier.

De rechtertoren lijkt schever te staan. In realiteit zijn het precies dezelfde foto’s. Een verklaring vind je hier.

‘Mijn ego is gekwetst!’ Je zal het vast weleens gezegd hebben, en iedere toehoorder zal begrijpend reageren, maar wat is dit onzichtbare ding genaamd ego nou eigenlijk? Psychiater Sigmund Freud (1856-1939) zag het als het bewuste deel van onszelf dat bemiddelt tussen dat we stiekem het allerliefste willen (het ‘Id’) en dat wat we volgens onze cultuur en onszelf zouden moeten zijn (‘Superego’). Het is de controlerende entiteit die we ‘ik’ noemen, de bewaker van het zelfbeeld. Dit zorgvuldig ontwikkelde zelfbeeld is ons masker naar de buitenwereld toe. Het zegt anderen wie we willen zijn en waar we voor staan. Als ‘je ego gekwetst is’ heeft iemand twijfel gezaaid over hoe je jezelf het liefst ziet.

Raspessimist Freud zag ons leven als een onophoudelijk gevecht tussen Id en Superego. Hoe kun je je drang naar behoeftebevrediging een beetje in toom houden zonder het te onderdrukken? Therapie was voor hem dan ook een levenslang proces, zonder echte oplossing. Moderne therapeuten zijn gelukkig positiever. Zij geloven in een goede balans tussen enerzijds primitieve verlangens en impulsen (Id) en anderzijds maatschappelijke verwachtingen en regels (Superego). Een gezond ego dus. We gebruiken ons ego om goed in de mensenjungle te functioneren, maar het gelukkigst zijn we als het eventjes kunnen vergeten.

Wanneer je danst, sport of leest bijvoorbeeld kun je jezelf soms helemaal verliezen in die activiteit. Deze egoloosheid is waar boeddhisten en mediteerders bewust naar op zoek zijn. Psychologen tegenwoordig ook.

Omdat de vorige communicatieregel voor veel mensen nogal een open deur betrof, hier dan: luisteren en vragen stellen voor gevorderden.

Veel ruzies en misverstanden ontstaan doordat gesprekspartners ervan uitgaan dat ze heus weten wat de ander bedoelt. Juist mensen die elkaar voor vanzelfsprekend nemen, partners die al jaren samenwonen bijvoorbeeld. Ze gaan er ten onrechte vanuit dat ze partnerlief door en door kennen. In relatietherapie blijkt soms dat dat helemaal niet klopt.

Veel mensen verwarren het woord met het ding. Als twee partners dezelfde woorden gebruiken – bijvoorbeeld ‘liefde’ of ‘eerlijk zijn’ – dan betekent het niet dat die mensen ook hetzelfde bedoelen. Ook al denk je dat je je gesprekspartner goed kent: onbevooroordeeld luisteren en doorvragen is beter voor het contact dat ervan uitgaan dat je hetzelfde bedoelt. Op die manier corrigeer je elkaar in de communicatie en kom je tot elkaar. Wat bedoelt je gesprekspartner eigenlijk met liefhebben, eerlijk zijn, snel afspreken, serieus genomen worden, een opgeruimd huis, enzovoort? Hebben jullie het wel over hetzelfde?

Onduidelijke, verwarrende communicatie
Zij (teleurgesteld): “Ik vind het gewoon belangrijk dat je er voor elkaar bent.”
Hij: “Ja, ja, dat vind ik toch ook.”
Zij: “Nou daar zie ik helemaal niks van.”
Hij: “Wat een onzin, ik ben er altijd voor je, dat weet je toch.’
Zij: Waar was je gisteren toen ik het zo moeilijk had op mijn werk.
Hij: Ik was gewoon bezig in het magazijn met Cees, ik kan toch niet zomaar weggaan.
Zij: Zie je dat bedoel ik nou, je bent er gewoon niet voor me als het echt nodig is.
Hij: Wel waar, ik wist niet dat het zo zwaar was voor je.’
Zij: Je weet heus wel hoe belangrijk die nieuwe baan voor me is.
Hij: Ja, dat weet ik natuurlijk wel, maar ik vind het kortzichtig dat je zegt dat ik er niet voor je ben. Ik heb je laatst nog meegenomen naar Carré.
Zij: Ja, maar dat is gewoon omdat jij het zelf leuk vindt, dat heeft niks met mij te maken.
Hij: Wel waar, zo leuk vind ik Herman van Veen niet.
Enzovoorts.

In dit voorbeeld is het voor beiden onduidelijk wat ‘er voor elkaar zijn’ betekent. Omdat ze het niet corrigeren en niet concreet voor zich zien wat ze van elkaar verwachten blijft hun communicatie moerassig. In onderstaande voorbeeld gaat het beter. Mark corrigeert de communicatie zodat hij en Jennifer tot elkaar kunnen komen.

Verhelderende, corrigerende communicatie
Zij (teleurgesteld): “Ik vind het gewoon belangrijk dat je er voor elkaar bent.”
Hij: Ja, dat klinkt redelijk, maar wat bedoel je daarmee? Ik kan niet in jouw bovenkamer kijken.
Zij: Je weet best hoe belangrijk die baan voor me is. Dat had je toch wel zelf kunnen bedenken. Toen ik je belde na dat gesprek had ik je nodig, ik wilde dat je naar me toe kwam of zo. Je had me toch even kunnen ophalen.
Hij: Sorry Jen, ik ben geen helderziende. Hoe kan ik weten dat jij dat wilde als je me dat niet vraagt?
Zij: Dat is zo,maar had je anders wel gekomen?
Hij: Ja natuurlijk, als ik had begrepen dat ze je je zo slecht voelde en dat je zou willen dat ik je zou ophalen…
Zij: Mmm… okay.

Dit artikel is onderdeel van deel 3 van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.