Weblog van psycholoog Marcelino Lopez

“Verliefdheid stilt de pijn. Niet omdat het afleidt, maar omdat het zo prettig voelt.” Aldus dit artikel in het Belgische dagblad de Standaard. Pijndeskundige Sean Mackey en psycholoog Arthur Aron kwamen tot die conclusie nadat zij hun proefpersonen tijdens een pijnbehandeling foto’s van hun geliefde lieten zien. Dat mensen minder pijn hebben als zij afgeleid worden was al proefondervindelijk vastgelegd. Dat het activeren van verliefde gevoelens een soortgelijk effect is niet vreemd, maar nu is het ook wetenschappelijk aangetoond. Het blijkt dat de zogenaamde beloningsgebieden in de hersenen, zoals de nucleus accumbens en de amygdala, ermee te maken hebben.

Mensen die langere tijd onvrijwillig single zijn, krijgen vaak goedbedoelde, maar weinig motiverende clichés te horen als: ‘Hou eerst van jezelf, dan komt de liefde vanzelf.’ Of: ‘Stop met zoeken: hoe harder je zoekt, hoe minder het lukt.’

Hoe weinig je ook met zo’n advies kan, er zit wel een belangrijke kern in. Hoe jij in je ‘uppie’ in het leven staat heeft namelijk grote voorspellende waarde voor je toekomstige liefdesleven, en hoe je omgaat met het moeten aanhoren van bovenstaande clichés.

Lees verder

Internetdaten heeft bij sommigen het imago fout publiek aan te trekken. Op seks beluste gelukzoekers, fakers en zelfs maniakale gekken zouden er hun slag slaan. Het gevaar zou zijn dat mensen hun echte intenties op internet makkelijker maskeren dan tijdens een echte ontmoeting. Ik denk dat het wel meevalt. Als je maar tussen de regels leert lezen.

Lees verder

Veel mensen verschuilen zich achter ‘redelijke’ vragen die eigenlijk een stekend verwijt inhouden. Het zijn niet bepaald vragen die een leuke constructieve interactie stimuleren. Vooral de ‘waaromvraag’, lijkt onschuldig, maar leidt al snel tot een eindeloze discussie. De vraag ‘waarom doe je dat toch telkens?’ roept bij je toehoorder de neiging op om zich te verantwoorden in plaats van jou in je wens tegemoet te komen. ‘Ik doe het omdat ik haast heb, en geen tijd heb voor jouw gezeur.’

Ik betwijfel of je hetzelfde antwoord zou krijgen als jouw vraag gesteld werd als: ‘Ik weet dat je het druk hebt, maar kun je alsjeblieft de woonkamer even opruimen zoals je had beloofd, mijn ouders komen zo?

Deze thread is onderdeel van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

Don’t: ‘Vind je het normaal mij met deze afwas te laten zitten?’ Of: ‘Zou jij het leuk vinden om in de regen te staan als je zo’n zware vergadering hebt gehad?”

Do: ‘Ik ben vandaag bezig geweest, doe jij morgen alsjeblieft de afwas?’ Of: “Ik hoop wel dat je me volgende keer kunt komen ophalen als ik je daarom vraag.’

Chagrijnige man tegen zijn nietsvermoedende vrouw: “Oh nee, ben je weer chagrijnig? Dat wordt weer een leuke avond dan?” Ziedaar een staaltje projectie. Bij psychologische projectie verdringt of ontkent iemand eigen negatieve kenmerken of gevoelens door ze aan een ander toe te schrijven. De verantwoordelijkheid voor de narigheid wordt zo buiten iemand zelf gelegd. Projectie is een van de vele afweermechanismen die wijlen psychiater Sigmund Freud beschreef. Lang niet alle Freudiaanse termen zijn nog in schwung, maar de term projectie wordt nog vaak gebruikt. Niet zozeer om een afweermechanisme te beschrijven, eerder een blinde vlek waarbij de projector bij anderen ziet waarmee-ie zelf gepreoccupeerd is. Projectie heeft vanuit dat perspectief veel weg van het gezegde zoals de waard is vertrouwt ie zijn gasten. Mensen die vreemdgaan bijvoorbeeld zullen ditzelfde gedrag eerder bij hun onschuldige partners vermoeden wanneer deze ineens overwerken, dan mensen die niet vreemdgaan. Mensen die zich op een feestje niet op hun gemak voelen, herkennen dit gevoel ook eerder – al dan niet terecht – bij andere feestgangers.

Laat ons eerlijk zijn: wij – mensen – zijn niet goed in ‘waarheid’. Door wetenschappelijk onderzoek en vorderingen in de psychologie worden we er weliswaar steeds beter in, maar nog steeds nemen onze hersenen ons keer op keer voor het lapje en hallucineren ze verbanden en verhalen die geen echte basis in de werkelijkheid hebben.

Lees verder

Het is heel logisch om oude koeien uit de sloot te takelen wanneer je bijvoorbeeld je partner, broer of goede vriend niet vertrouwt omdat het eerder al misging. Het gevaar lonkt echter dat je al snel ruzie krijgt over iets wat helemaal niet meer aan de orde is. Het is niet relevant voor de kwestie waar je nu mee zit en voor je het weet draaien jullie weer rondjes in de verwijtenspiraal. Daarom, voor zover mogelijk: laat de oude koeien gewoon in de sloot en hou je communicatie schoon. Zo kun je misschien in het hier-en-nu iets oplossen.

Deze thread is onderdeel van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

Liever niet:
Hij: ‘Ja ken ik nu wel, vorig jaar zei je ook dat je het zou doen, maar op het laatste moment ga je gewoon windsurfen of zo.’
Zij: ‘Ja zeg, lekker, ik had toen gewoon surfcursus, maar dat was ik vergeten tegen je te zeggen, omdat jij weer zo zat te zeuren over je moeder. Dan verlies ik mijn aandacht gewoon.’
Hij: ‘Nee, da’s niet waar, want jij zei toen nog dat… (blabla)’

Beter is:
Hij: ‘Oké, fijn dat je het wilt doen, kan ik er echt van op aan, ook als er plotseling een lekker surfwindje staat?’
Zij: ‘Ja grapjas, de surfcursus is toch allang afgelopen.’

Sommige mensen houden een kasboek bij van alle dingen die anderen ooit verkeerd hebben gedaan. Dat gebeurt vooral in intieme relaties. Vaak zijn dat dingen die inderdaad niet door de beugel kunnen, zoals schelden, geweld, vergeten af te wassen. En hoe vaker de partner de schreef over gaat, hoe meer negatieve gevoelens worden opgestapeld en hoe minder het vertrouwen word dat het ooit goed komt. Partners zullen bij elk nieuwe voorval dit hele opgebouwde CV van hun partner voor diens neus willen houden. Hoe logisch dit ook is, het zorgt niet voor het gewenste effect: namelijk dat je partner het nu wel goed doet. Het werkt eerder verlammend. Probeer voor zover mogelijk het verleden erbuiten te houden.

Ook belangrijk is het daarom de ander niet vast te pinnen op iets wat deze ooit in het verleden heeft beweerd of gedaan. De volgende uitspraken zijn dodelijk voor een constructief samenzijn – of omdat ze verlammend werken of omdat ze irrelevant zijn:

‘Het is je nog nooit gelukt om helemaal clean te zijn, het gaat je nu ook niet lukken.’

‘Ach, jij bent toch zelf ook vreemdgegaan in een vorige relatie, waarom is het nu dan zo erg dat ik een scheve schaats heb gereden. Omdat je nu zeker gekwetst bent. Ik vind dat eigenlijk hypocriet van je. Misschien goed dat je nu eens voelt hoe dat is.’

Je kent ze vast. Partners die slechts nog in verwijten communiceren. “En ja, hoor, je hebt weer een vlek in je trui.” ‘Ach, wat maakt jou het uit hoe ik eruit zie, het is niet dat we een seksleven hebben of zo.” Het vreemde is dat mensen aan deze vorm van communicatie wennen en dat ze het jarenlang kunnen volhouden. Dat is conditionering. Je traint elkaar hierin. Ook hier is het probleem dat de partners op een gegeven moment allebei denken dat het vooral aan de ander ligt. Als partnerlief verandert zullen zij het misschien ook overwegen. Het is een verkeerde gedachte die beider geluk saboteert.

Als jij verandert, verandert je partner mee.

Vooral als je al lang samen bent is het soms heel makkelijk om vooral te zien wat er NIET goed gaat binnen jullie relatie. Het goede is vanzelfsprekend en wordt niet meer gezien, het ‘slechte’ steeds meer in het oog springend. Bepaalde gedragingen van je partner kunnen je na verloop van tijd zelfs jeuk of andere allergische reacties geven. Misschien heb je jarenlang gevochten om iets in jullie relatie te veranderen, tevergeefs. Daar word je moedeloos van. En vaak ook lui. Je hebt geen zin om je best te doen.

Hoe logisch het ook voelt om bij elke ‘misstap’ van je partner een kritische noot te zingen, probeer de communicatie constructief te houden. Klaagzangen en verwijten maken een fijne relatie erg moeilijk. Het is besmettelijk en zorgt ervoor dat je partner precies hetzelfde doet. Het uiten van een echte vraag of wens maakt het voor de ander veel aantrekkelijker om positief te reageren.

De eerste en meest belangrijke stap in de oplossing van relatieproblemen is door je te houden aan een rigoureus verwijtendieet! Stop met verwijten! Een kleine klaagzang op zijn tijd kan wat lucht geven, maar hou het beperkt.

Verwijten verlammen!
Hij: ‘Was je weer op pad? Je doet veel leukere dingen met je vrienden dan met mij!’
Zij: ‘Alsof jij de laatste tijd zo leuk bent om iets mee te doen.’

Hij: ‘En waarom moet het altijd zo’n zooi zijn als ik thuis kom?’
Zij: ‘Ik ben weggevlucht omdat jij vanochtend chagrijnig leek. Daar had ik weinig trek in.’

Het uiten van een wens of vraag zorgt voor betrokkenheid
Hij: ‘Vind je het leuk om vrijdag samen naar het strand te gaan? Ik heb toevallig een vrije dag gekregen.’
Zij: ‘Ik heb eigenlijk met Marie afgesproken, maar ik zal eens vragen of ik dat kan verzetten. Lang geleden dat wij op het strand waren, leuk!’

Hij: ‘Ik heb het vandaag druk, zou jij alsjeblieft de afwas kunnen doen?’
Zij: ‘Ik heb het ook behoorlijk druk, maar vooruit dan: omdat jij het bent!

De alerte lezer zal in komende voorbeelden merken dat dit verwijtende aspect in allerlei vormen opduikt. Het feit dat je niet blij bent met sommige aspecten van je relatie is niet vreemd, maar je kunt hier op verschillende manieren mee omgaan. We zullen de meest voorkomende valkuilen bespreken en er meer constructieve alternatieven tegenover zetten.

Dit artikel is onderdeel van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

De zogenaamd psychologische blinde vlek is afgeleid van de blinde vlek van het oog: dat is het gedeelte van ons netvlies achterin waar de oogzenuwen het oog verlaten. Daar zien we niks, maar ons brein hallucineert het ontbrekende deel erbij. Psychologisch gezien laat een blinde vlek zich goed beschrijven door Jezus’ bekende vraag: “Waarom zie je wel de splinter in het oog van je broeder, maar niet de balk in je eigen oog?” Hier had de omhoog getilde timmerman een goed punt. Sommige zaken zijn zo vanzelfsprekend voor ons, dat we niet zien hoe ze ons tegenwerken. Zoals bij de professor die zo thuis is in een specifiek onderzoeksgebied dat hij niet door heeft dat andere mensen hem totaal niet begrijpen als hij over zijn werk praat. Iets soortgelijks zie je in verkooptekst die deze ‘slimme’ businessnerd voor zijn bedrijf heeft geschreven. Geen idee wat die man nou eigenlijk verkoopt.

Blinde vlekken zijn vaak hardnekkig en problematisch wanneer de werkelijkheid ze niet corrigeert. Het zijn vaak vicieuze cirkels die zichzelf in stand houden doordat de ‘oplossing’ ervoor niet klopt en juist oproept wat iemand tracht te voorkomen. Een voorbeeld illustreert het beter dan welke definitie ook:

Ik ken iemand die nogal wantrouwig en defensief is. In communicatie vraagt hij zich constant – vaak hardop – af waarom mensen iets aan hem vragen of tegen hem zeggen. ‘Waarom wil je dat weten?’ en ‘hoezo heb je het daarover?’ zijn z’n meest geuite boodschappen. Mensen die hem niet kennen reageren op hun beurt vaak een beetje defensief en verward op zijn houding. Een vrij natuurlijke reactie lijkt me. Hij echter denkt dat ze inderdaad niet te vertrouwen zijn. Alleen honden kun je vertrouwen zegt-ie. Hij heeft er vier. Allemaal enge waakhonden.

In de psychologie worden blinde vlekken ook wel met automatische gedachten vergeleken. De cognitieve gedragstherapie probeert die te bestrijden.

Communicatie is het smeermiddel van elke relatie. Je zou het nog sterker kunnen stellen: relatie = communicatie. Hiervoor gebruiken we woorden, gebaren en blikken. Het schijnt dat de meeste mensen zo’n 60.000 woorden in hun vocabulaire hebben en die gebruiken ze, bij nadere beschouwing, vaak op een nogal willekeurige, slordige, dwingende of indirecte manier. Elke relatietherapeut zal dat beamen. Veel mensen raken dagelijks geïrriteerd of teleurgesteld omdat een toehoorder maar niet ‘wil’ begrijpen wat voor hen zo vanzelfsprekend is.

Verder naar cursus