Weblog van psycholoog Marcelino Lopez

Mensen in je omgeving zullen – omdat ze mensen zijn – af en toe dingen doen of zeggen die jou tegen de borst stuiten of teleurstellen. Als het een vreemde betreft zul je je waarschijnlijk inhouden, maar als zo iemand in de intimiteitscirkel zit, kan het lastig zijn geen misbruik te maken van deze communicatieregel.

Deze thread is onderdeel van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

Op mindere momenten zullen sommige mensen op de schuldgevoelens van hun partner, vriend of kennis willen inspelen om hun invloed te doen gelden. Vooral in liefdesrelaties nemen partners vaak hun toevlucht tot de ‘hoe kun je mij dit aandoen?’-route. Niet alleen in woorden, ook in daden: door zich af te sluiten, zielig te doen of een koude oorlog aan te gaan. Juist bij iets minder assertieve partners sorteer je dan al snel effect. Zelfs als de ander niks doet om het goed te maken: jij voelt je klote, maar de ander nu gelukkig ook.

Je hoeft geen relatie-expert te zijn om te snappen dat deze tactiek jullie relatie op de langere termijn schade toebrengt. De partner zal onderhuids steeds meer weerstand ontwikkelen en ongevoeliger worden op jouw directe appeals om zich slecht te voelen over wat hij gedaan heeft. Niemand wil zich slecht voelen. De partner zal voortaan misschien iets doen of laten, maar niet omdat dat het juiste is of omdat het goed voelt: hij doet het om niet met jou in de problemen te komen. Dat is voor de goede band en liefde tussen jullie niet zo goed.
Af en toe is het goed en zelfs nodig om een beroep te doen op het geweten van een ander. Het hoort bij elke intieme relatie, en een ‘goede’ vriend of partner heeft een reservoir aan verantwoordelijkheidsgevoel, maar pas op: misbruik het en het raakt op.

Voorbeelden van onnodige schuldgevoel-opwekkers:
- ‘Hoe kun je nu een weekend met je vrienden op pad gaan terwijl ik zo gespannen ben door mijn werk?’

- ‘Ik had me er zo ontzettend op verheugd om samen te eten. Uitgerekend vandaag moest jij met je baas in een ingewikkelde discussie raken.’

- ‘Maar je weet toch dat Peter de beste vriend van mijn ex is? Hoe kun je nou met hem op een date gaan?’

Oplettende lezers herkennen in bovenstaande voorbeelden mogelijk ook Communicatieregel 3. Stel geen vragen die eigenlijk een beschuldiging inhouden Als het gedrag van een vriend of partner jou indirect of direct teleurstelt of verdriet doet dan zijn er ook handigere en eerlijkere manieren om het te bespreken: Uit kritiek als een wens. Er is een grens tussen schuldgevoel opwekken en om medeleven of steun vragen.

Dan Ariely is een succesvolle kruising tussen een psycholoog en een econoom, gefascineerd door hoe normale mensen zoals jij en ik -vaak onlogische – beslissingen maken en producten kopen. Vaak genoeg maken mensen intuïtieve beslissingen gebaseerd op (cognitieve) luiheid. En bekend voorbeeld is dat van het donorcodicil. In Duitsland is bijna iedereen donor, in Nederland bijna niemand. Zijn Duitsers in vergelijking tot Nederlanders altruïstischer? Of compenseren ze collectieve schuldgevoelens die ze hebben overgehouden aan de Tweede Wereldoorlog? Hebben ze misschien aantrekkelijkere donorcodicil-reclames? Niks van dat al. Een blik op beider formulieren maakt het direct duidelijk. In Nederland moet je een kruisje zetten (lees: moeite doen) als je WEL donor wilt worden, in Duitsland moet je een kruisje zetten als je GEEN donor wilt worden. Puur luiheid dus.

De keuze is van tevoren gemaakt. Slimme adverteerders maken daar goed gebruik van: ze geven keuzen die geen echte keuzen zijn. Om het bij datingsites te houden: de keus tussen 24,50 eurootjes voor een lidmaatschap van een maand of 37,50 euro voor drie maanden is voor de meeste mensen niet moeilijk.

Wat wel lastig is: welke van de duizenden profielen waar je overheen kunt scrollen is voor jou de moeite van het benaderen waard?

In ons koude kikkerland lijken mensen erg op zichzelf. Dat hoor ik anders vaak van de Spaanse tak van mijn familie. We houden hier over het algemeen niet van mensen die om aandacht vragen, overdreven flirten of bemoeizuchtig zijn. En zo willen we zelf ook niet overkomen.

Lees verder

Aan Nicolas Rage, uh… Cage te zien, heeft hij in acteren een prima manier gevonden om overtollige spanning te lozen en zijn geestelijke gezondheid te bewaren. Misschien zelf ook maar eens een improtheater-cursusje in de buurt proberen.

Amnesie is een tijdelijke of blijvende vorm van geheugenverlies waarbij bepaalde gebeurtenissen niet meer worden herinnerd (retrograde amnesie) en/of nieuwe gebeurtenissen niet meer worden opgeslagen (anterograde amnesie). Meestal wordt het veroorzaakt door hersenschade (als gevolg van een ongeluk of virus bijvoorbeeld), soms is een psychologisch trauma er de oorzaak van. Het meest serieuze geval van amnesie is geconstateerd bij de Engelse musicus Clive Wearing. Hij was een van de onderwerpen in een wetenschappelijke BBC-documentaire waarin theoretisch fysicus Michio Kaku het mysterie ‘tijd’ onder de loep nam. Clive lijkt door zijn amnesie gedoemd te zijn in een ‘eeuwig nu’ te leven, zonder verleden of toekomst, alsof hij elke paar seconden opnieuw uit een coma ontwaakt. Ik denk niet dat Eckhart Tolle-fans dat ambiëren wanneer ze in de ‘Kracht van het Nu’ proberen te staan.

Als je weet hoe je kunt spelen met algemeen veronderstelde gedragsregels dan kun je punten scoren:

Het verschil tussen goed en kwaad, recht en onrecht: de moraalridder weet hoe het zit en steekt het niet onder stoelen of banken. Hij is allergisch voor egoïsme en hedonisme en houdt zijn blik onafgebroken op het groter belang. Hoe weet een moraalridder wat goed en rechtvaardig is? Zijn zorgvuldig opgebouwde ideaalbeeld heeft vaak – maar niet altijd – een enigszins dogmatische of religieuze inslag. Of het nou gaat over het stelen van snoep, seks op tv, grootschalige bouwfraude, de juiste normen voor mens, dier en milieu; scherp als een havik ziet de moraalstrijder het schrille contrast tussen zijn ideale wereld en de werkelijkheid van alledag. Omdat een groot aantal spelbrekers om een ander favoriet wereldbeeld vechten, heeft de moraalridder nogal eens strijd met zijn omgeving. Een beetje ridder is gelukkig niet bang voor ruzie. Het vervult zijn leven.

Een van mijn favoriete moraalridders is ex-goochelaar James Randi.

Een grappig weetje van een collegapsycholoog:
“De meeste mensen streven naar optimaal geluk, vandaar dat zelfhulpboeken over dit onderwerp zo populair zijn. Toch blijkt uit bevolkingsonderzoek door de Universiteit van Michigan dat er nadelen kleven aan euforisch geluk. Extreem gelukkigen blijken minder goed te presteren op hun werk, meer gezondheidsproblemen te hebben en eerder te overlijden, dan matig gelukkigen. Vanwaar dit opvallende geluksplafond? Volgens onderzoek maakt euforie je lui en nonchalant. Vanaf een comfortabele wolk van zaligheid voel je minder snel de noodzaak om goed naar je lichaam of je ontevreden baas te luisteren. Je kunt je afvragen of dat wel zo erg is. Kort zorgeloos leven klinkt zo gek nog niet.”

Ik stuitte zojuist op het artikel over een vreemd onderzoekje van daglad De Stentor. De conclusie: via internet uitzoeken of er een relatie is tussen iemands beroep en de auto waarin hij rijdt bleek een onmogelijke opgave. “Is het te voorspellen in wat voor merk auto een journalist, een tattoeerder, een boer, een politie-agent, een wijkverzorgende of een rentenier rijden? De antwoorden zijn respectievelijk: Peugeot, Dodge, Citroën Jumper, Opel, Volkswagen en Ferrari.”

Ik rijd tegenwoordig in de oude auto van mijn 96-jarige opa. Ik denk niet dat de meeste mensen dat verwachten van een surfende psycholoog.

Dit deel van de cursus gaat nog steeds over het brengen van kritiek. Een gouden regel als je dingen gedaan wilt krijgen van een ander: vermijd etiketten en absolutismen zo veel je kan en benoem het gedrag dat je graag veranderd wilt zien. Etiketten en sterk veroordelende woorden saboteren namelijk de mogelijkheid van je partner om positief te reageren, en te veranderen. Ze werken als een zelfvervullende profetie. Woorden als: ‘altijd,’ ‘nooit’ in combinatie met de persoonsvorm ‘jij bent’ zijn erg verdacht. Het zijn veroordelingen voor het leven. Logisch dat iemand daartegen in verzet gaat. In plaats dat je iemand klem zet door een stempel te drukken kun je beter het gedrag veroordelen en een alternatief suggereren. De kans dat iemand daar wat beter op reageert is groter. Daarom verban de volgende woorden uit je vocabulaire: ‘Jij bent een …’ , ‘altijd’ en ‘nooit ‘, ‘niets’, ‘helemaal’…

Deze thread is onderdeel van de cursus ‘Communiceren kun je leren’.

Niet doen: verlammende etiketten en veroordelingen for life
Zij: ‘Jij bent aartslui, net als je vader, ik ga zelf wel weer naar de apotheek. Aan jou heb ik ook helemaal niets.’
Hij: ‘Eindelijk leer je me echt kennen. Dag hé! Je weet waar de apotheek is.’

Zij: Jij ruimt echt nooit op! Het is altijd hetzelfde liedje!
Hij: ‘Ik ruim wel op, eergisteren nog.’

Wel doen: veroordeling van gedrag
Zij: ‘Ik baal ervan dat dat je je niet aan de afspraak hebt gehouden! Wat doen we nu? Of eigenlijk: wat wil jij dat we eraan doen?’
Hij: ‘Ik wist niet dat het zo belangrijk voor je was. Ik ga na het eten wel langs om die pillen te halen, ja?’

Zij: Oh nee he. Weer een troep. Kun je alsjeblieft opruimen voor we gaan slapen?
Hij: ‘Ik beloof je dat ik het morgenochtend doe voordat je opstaat, okay? Ik moet sowieso vroeger op.’